BỆNH GAN NHIỄM MỠ Ở TRẺ EM

Phát hiện sớm – Điều trị đúng – Phòng ngừa biến chứng

Gan nhiễm mỡ không chỉ gặp ở người lớn mà đang trở thành vấn đề sức khỏe đáng quan tâm ở trẻ em, đặc biệt ở trẻ thừa cân, béo phì. Bệnh thường diễn tiến âm thầm, ít có triệu chứng rõ ràng nhưng có thể gây viêm gan, xơ hóa gan nếu tiến triển kéo dài. Phát hiện sớm và điều chỉnh lối sống có vai trò quan trọng trong bảo vệ sức khỏe lâu dài của trẻ. [1, 2]

1. Gan nhiễm mỡ ở trẻ em là gì?

Gan nhiễm mỡ là tình trạng chất béo tích tụ quá mức trong tế bào gan. Hiện nay, bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chức năng chuyển hóa được gọi là MASLD (Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease), trước đây thường được đề cập với thuật ngữ NAFLD.

Bệnh có liên quan đến thừa cân, béo phì, kháng insulin, rối loạn lipid máu và đái tháo đường type 2. Một số trường hợp có thể tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ (MASH), xơ hóa gan hoặc xơ gan. [1, 2]

2. Tỷ lệ mắc bệnh tại Việt Nam và thế giới

Theo phân tích gộp 62 nghiên cứu quốc tế công bố năm 2024, tỷ lệ gan nhiễm mỡ ở trẻ em là:

• Khoảng 13%trong dân số trẻ em nói chung.
• Khoảng 47%ở nhóm trẻ béo phì.

Đây là số liệu theo tiêu chuẩn NAFLD được sử dụng trong các nghiên cứu, có thể khác với tỷ lệ xác định theo tiêu chuẩn MASLD hiện nay. [3]

Tại Việt Nam, một nghiên cứu tại Phòng khám Dinh dưỡng – Bệnh viện Nhi Trung ương ghi nhận 34,5% trẻ thừa cân, béo phì có gan nhiễm mỡ trên siêu âm. Đây là tỷ lệ ở nhóm trẻ được nghiên cứu tại bệnh viện, không phải tỷ lệ chung của toàn bộ trẻ em Việt Nam. [4]

3. Những trẻ nào có nguy cơ mắc bệnh?

Các yếu tố nguy cơ thường gặp gồm:

• Thừa cân, béo phì, đặc biệt béo bụng.
• Ăn nhiều thức ăn nhanh, bánh kẹo, uống nhiều nước ngọt có đường.
• Ít vận động, dành nhiều thời gian sử dụng thiết bị điện tử.
• Rối loạn lipid máu, tiền đái tháo đường hoặc đái tháo đường type 2.
• Gia đình có người mắc gan nhiễm mỡ hoặc bệnh lý chuyển hóa.

Phần lớn trẻ mắc bệnh không có triệu chứng. Một số trẻ có thể mệt mỏi, khó chịu vùng bụng trên bên phải hoặc được phát hiện tình cờ khi xét nghiệm men gan, siêu âm bụng. [1, 2, 5]

4. Trẻ từ mấy tuổi nên được tầm soát?

Theo khuyến cáo NASPGHAN, nên cân nhắc sàng lọc từ 9–11 tuổi đối với trẻ béo phì hoặc trẻ thừa cân có thêm yếu tố nguy cơ chuyển hóa.

Trẻ nhỏ hơn, kể cả từ 6 tuổi, có thể được bác sĩ cân nhắc tầm soát sớm nếu béo phì nặng, có tiền sử gia đình mắc bệnh hoặc các yếu tố nguy cơ đáng kể. Không cần sàng lọc đại trà cho tất cả trẻ ở độ tuổi này. [1, 5]

5. Chẩn đoán gan nhiễm mỡ bằng cách nào?

Bác sĩ kết hợp thăm khám lâm sàng và các phương pháp cận lâm sàng:

• Xét nghiệm máu:ALT, AST, GGT, đường huyết, HbA1c, lipid máu và các xét nghiệm cần thiết khác.
• Siêu âm gan:Hỗ trợ phát hiện hình ảnh gan nhiễm mỡ, khảo sát cấu trúc gan và đường mật.
• Siêu âm đàn hồi gan, FibroScan:Hỗ trợ đánh giá độ cứng gan, nguy cơ xơ hóa và, khi có kỹ thuật phù hợp, định lượng mức độ nhiễm mỡ.
• Các xét nghiệm chuyên sâu:Được chỉ định khi cần loại trừ bệnh gan khác hoặc nghi ngờ tổn thương gan tiến triển.

Theo NASPGHAN, ALT tăng trên hai lần giới hạn tham chiếu kéo dài trên ba tháng cần được đánh giá; ALT trên 80 U/L là dấu hiệu cần quan tâm và thăm khám kịp thời.

Lưu ý: Không thể chẩn đoán hoặc loại trừ hoàn toàn bệnh gan nhiễm mỡ chỉ dựa vào một kết quả men gan hay siêu âm. FibroScan không phải xét nghiệm bắt buộc cho mọi trẻ và cần được diễn giải theo đặc điểm nhi khoa. [1, 2, 5]

6. Bệnh gan nhiễm mỡ ở trẻ em có điều trị được không?

Có. Trong nhiều trường hợp, bệnh có thể cải thiện đáng kể khi được phát hiện và can thiệp sớm.

Biện pháp điều trị quan trọng nhất là thay đổi lối sống:

• Hạn chế nước ngọt có đường, trà sữa, bánh kẹo và thức ăn nhanh.
• Tăng rau xanh, trái cây nguyên quả, thực phẩm giàu chất xơ.
• Khuyến khích trẻ vận động thể lực phù hợp, hướng đến trung bình ít nhất 60 phút mỗi ngày ở trẻ 6–17 tuổi.
• Kiểm soát cân nặng phù hợp với tuổi, bảo đảm trẻ vẫn phát triển bình thường.
• Điều trị các rối loạn chuyển hóa đi kèm và tái khám theo hướng dẫn.

Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu được khuyến cáo sử dụng thường quy cho tất cả trẻ mắc MASLD. Vitamin E chỉ có thể được bác sĩ chuyên khoa cân nhắc trong một số trường hợp viêm gan nhiễm mỡ được xác định bằng sinh thiết, không sử dụng thường quy cho trẻ có gan nhiễm mỡ đơn thuần. [1, 2, 6]

7. Tầm soát bệnh gan nhiễm mỡ tại Bệnh viện Đa khoa Thái Hòa

Bệnh viện Đa khoa Thái Hòa có đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Nhi nhiều kinh nghiệm, cùng hệ thống trang thiết bị hỗ trợ thăm khám, phát hiện và đánh giá bệnh gan nhiễm mỡ ở trẻ em:

• Hệ thống xét nghiệm sinh hóa, miễn dịch:Đánh giá men gan, chức năng gan và các rối loạn chuyển hóa liên quan.
• Siêu âm gan:Khảo sát cấu trúc gan, đường mật và các bất thường trong ổ bụng.
• Hệ thống siêu âm đàn hồi gan, FibroScan:Hỗ trợ đánh giá mức độ nhiễm mỡ và nguy cơ xơ hóa gan bằng phương pháp không xâm lấn, theo chỉ định phù hợp.
• Bác sĩ chuyên khoa Nhi:Thăm khám, đánh giá nguy cơ, tư vấn dinh dưỡng, hướng dẫn điều trị và theo dõi lâu dài.

Phụ huynh nên đưa trẻ đến khám khi trẻ bị thừa cân, béo phì, có men gan tăng, siêu âm nghi ngờ gan nhiễm mỡ hoặc có các yếu tố nguy cơ chuyển hóa.

THÔNG ĐIỆP SỨC KHỎE

Gan nhiễm mỡ ở trẻ em có thể phòng ngừa và cải thiện nếu được phát hiện sớm. Đừng đợi đến khi trẻ có triệu chứng mới đưa đi khám.

Bệnh viện Đa khoa Thái Hòa khuyến khích phụ huynh chủ động đưa trẻ thuộc nhóm nguy cơ đến thăm khám, tư vấn và tầm soát phù hợp để bảo vệ sức khỏe lá gan của trẻ.

Tài liệu tham khảo

[1] Vos MB, et al. NASPGHAN Clinical Practice Guideline for the Diagnosis and Treatment of Nonalcoholic Fatty Liver Disease in Children. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2017;64(2):319–334.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28107283/

[2] Xanthakos SA, et al. AASLD Practice Statement on the Evaluation and Management of Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease in Children. Hepatology. 2025;82(5):1352–1394.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40300071/

[3] Lee EJ, et al. Prevalence of Nonalcoholic Fatty Liver Disease in Pediatrics and Adolescents: A Systematic Review and Meta-analysis. World J Pediatr. 2024;20:569–580.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38771552/

[4] Biến chứng chuyển hóa ở trẻ thừa cân, béo phì tại Phòng khám Dinh dưỡng – Bệnh viện Nhi Trung ương. Tạp chí Nghiên cứu Y học. 2026.
https://tapchinghiencuuyhoc.vn/index.php/tcncyh/article/view/5200

[5] Bệnh viện Nhi Trung ương. Gan nhiễm mỡ ở trẻ em.
https://benhviennhitrunguong.gov.vn/gan-nhiem-mo-o-tre-em.html

[6] Lavine JE, et al. Effect of Vitamin E or Metformin for Treatment of Nonalcoholic Fatty Liver Disease in Children and Adolescents: The TONIC Randomized Controlled Trial. JAMA. 2011;305(16):1659–1668.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21521847/

Biên soạn: Ban Biên tập – Bệnh viện Đa khoa Thái Hòa.

Nội dung tổng hợp từ các hướng dẫn và nghiên cứu y khoa được công bố, có dẫn nguồn tham khảo.

Thông tin nhằm mục đích giáo dục sức khỏe, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán và điều trị trực tiếp của bác sĩ.

BỆNH VIỆN ĐA KHOA THÁI HÒA
93–95 Ngô Gia Tự, Phường Phan Rang, tỉnh Khánh Hòa. Website: https://benhvienthaihoa.vn